نظریه های متفاوت و متناقضی از ارتباط پوشش گیاهی با خاک در رویشگاه های مختلف ارائه شده است. همچنین از رابطه عوامل خاکی با بانک بذر داخل خاک هیچ گونه گزارشی ثبت نشده است. هدف از این تحقیق بررسی و کشف ارتباط بین سه عامل خاکی (بافت، مواد آلی و EC) با پوشش گیاهی از یکسو و با بانک بذر خاک از سوی دیگر است. برای این منظور 50 پلات 4 مترمربعی در منطقه ای شور برای نمونه برداری مشخص شد. در اوایل فصل بهار، خاک آن به منظور تعیین بانک بذر و تجزیه شیمیایی و فیزیکی از دو عمق 0-5 و 5-10 سانتی متری نمونه برداری شد. در فصل رشد همان سال نیز درصد پوشش -گیاهی در گونه های مختلف تخمین زده شد. بانک بذر خاک با کشت و مطالعه نمونه های خاک در گلخانه برای هر گونه در هر پلات در دو عمق 0-5 و 5-10 سانتی متری تعیین شد و عوامل فیزیکی- شیمیایی خاک نیز در هر دو عمق در آزمایشگاه به تفکیک اندازه گیری شد. تجزیه و تحلیل آماری چندمتغیره (رج بندی) برای تعیین روابط بین عوامل خاکی با پوشش سطحی و با بانک بذر خاک استفاده شد. همچنین رگرسیون گام به گام برای تعیین مهمترین عامل خاکی موثر بر پوشش گونه غالب، در سطح خاک و بر تراکم گونه غالب در بانک بذر استفاده شد. نتایج رج بندی نشان داد که از بین سه عامل مورد مطالعه خاکی، EC و بعد از آن مواد آلی بیشترین تاثیر را بر روی پراکنش مجموع گونه های گیاهی داشت. همچنین پوشش گونه غالب بیشتر متاثر از بافت خاک بود. این در حالی بود که هیچ کدام از عوامل خاکی تاثیر معنی داری بر روی پراکنش بذور مجموع گونه ها و بذر گونه غالب نشان ندادند.

پده،  Populus euphratica از جمله گونه های درختی است که درمناطق خشک و نیمه خشک در حاشیه رودخانه ها به صورت طبیعی رویش دارد. ایران نیز با 20000 هکتار پده زار از جمله مناطق عمده رویش پده است. در خراسان حاشیه رودخانه تجن در منتهی الیه شمال شرق کشور، توده های طبیعی پده دیده می شوند که از لحاظ زیست محیطی برای منطقه اهمیت ویژه ای دارند. رودخانه تجن از جمله رودخانه های مرزی کشور است که بیشترین توده های طبیعی پده خراسان در حاشیه آن شکل گرفته اند، جنگلهای پده یک مانع اکولوژیکی قوی در برابر تغییرات جغرافیایی رودخانه ها بوجود می آورند و از فرو ریختن تراسهای رودخانه جلوگیری می کنند. جنگلهای پده کمربندهای حفاظتی طبیعی برای اراضی کشاورزی می باشند. تحقیق حاضر به منظور بررسی روند تغییرات پده تحت تاثیر فاکتورهای ادافیکی در حاشیه رودخانه مرزی تجن (سرخس) انجام شده است. منطقه با استفاده تصاویر ماهواره ای، نقشه های موجود و عملیات زمینی مطالعه و مورد شناسایی قرار گرفت. سه ناحیه برای مطالعه انتخاب و در آنها فاکتورهای پوشش گیاهی و خاک مورد بررسی قرار گرفتند. برای این منظور 33 پلات به ابعاد 10×10 متر بصورت سیستماتیک تصادفی عمود بر جهت رودخانه مستقر شد که در 19 پلات اقدام به نمونه گیری خاک در سه عمق 0-30، 60-30 و 60-90 سانتی متر گردید و فاکتورهای بافت خاک، CaCo3, Cl, Mg, Ca, Na, PH, EC, SP  و نسبت جذب سدیم (SAR) در آزمایشگاه تعیین گردید. با استفاده از آزمون تحلیل مولفه های اصلی و آزمون همبستگی، رابطه فاکتورهای بیوفیزیکی پده و فاکتورهای ادافیکی بررسی شد. نتایج بدست آمده مشخص نمود که از لحاظ فاکتورهای فیزیک خاک، پده با درصد رس عمق پائین تر از 60 سانتی متر رابطه مثبت و با درصد شن رابطه منفی داشته است. رابطه پده با عوامل شیمیائی خاک بخصوص با عواملی چون Mg, Na, Cl, EC که بر روی کیفیت خاک موثرند، منفی بوده ولی دامنه تحمل پده نسبت به این عوامل بالا است. آزمونهای اکولوژیکی نشان دادند که شوری، قلیائیت و سمیت کلر فاکتورهای مهم محدود کننده پده در منطقه می باشند. اسیدیته و درصد آهک بعنوان فاکتورهای محدود کننده پده محسوب نمی گردند. آزمون تحلیل مولفه های اصلی (PCA) نشان می دهد که عوامل فیزیکی خاک، مثل سبک بودن بافت خاک و عدم وجود لایه های رسی در عمق گسترش ریشه درختان پده، به طور طبیعی می توانند مانع از گسترش پده در برخی نواحی گردند.

گیاه بارهنگ کبیر (. Plantago major L) یکی از گیاهان دارویی مهم بوده که در سراسر دنیا در طب سنتی به کار می رود. این تحقیق به منظور بررسی تأثیر عوامل اکولوژیکی و ادافیکی بر مواد مؤثره ی این گیاه صورت گرفت. برای این منظور گیاه بارهنگ کبیر از مناطق مختلف استان مازندران به نام های شوراب، پایین کلا، و پنبه زارکتی جمع آوری گردید. میزان فنول و فلاونوئید عصاره متانولی اسیدی نمونه های گیاهی، به ترتیب با استفاده از منحنی استاندارد گالیک اسید و کوئرستین محاسبه شدند. همچنین فعالیت آنتی اکسیدانی نمونه ها به سه روش بدام اندازی DPPH، نیتریک اکساید و قدرت احیاکنندگی بررسی شد. نتایج ما نشان داد همه بارهنگ های مناطق مختلف، دارای محتوای فنول و فلاونوئید کل و فعالیت آنتی اکسیدانی هستند و میزان فعالیت بیولوژیکی عصاره به میزان فنول و فلاونوئید آن بستگی دارد. از سوی دیگر عملکرد آنتی اکسیدانی گونه ی بارهنگ کبیر تحت تأثیر شرایط آب و هوایی و همچنین خصوصیات رویشگاه و عوامل ادافیکی تغییر می کند. براساس این یافته ها پیشنهاد می شود، شناسایی پتانسیل عصاره ی بارهنگ کبیر و انتخاب رویشگاه و مرحله ی فنولوژی بهینه بسیار ضروری است و امکان فراهم کردن استخراج مواد مؤثره در استفاده های کاربردی از فرآورده ها و توان افزایش عملکرد دارویی گیاهان را سبب می شود.

پژوهش پیش رو برای بررسی زادآوری گونه های درختی و درختچه ای و ارتباط آن با عامل های محیطی مختلف در منطقه حفاظت شده دنا انجام شد. پنجاه قطعه نمونه 450 متر مربعی به طور منظم-تصادفی با ابعاد شبکه 500 × 250 متر پیاده شدند. سپس زادآوری گونه های مختلف در سه طبقه ارتفاعی (کمتر از 30، 30 تا130 و بیشتر از 130 سانتی متر) شمارش شد. نتایج نشان داد که زادآوری گونه های مختلف تحت تاثیر عامل های محیطی مختلف قرار دارد و در بین عامل های فیزیوگرافیکی، ارتفاع بیشترین تاثیر را بر زادآوری دارد، به طوری که با افزایش ارتفاع از سطح دریا، زادآوری بلوط، دافنه و راناس کاهش یافت، اما زادآوری ارژن و شن افزایش یافت. همچنین زادآوری بلوط و راناس در جهت شمالی و شیب متوسط بیشتر بود. نتایج عامل های خاکی نیز نشان داد که میزان نیتروژن خاک ارتباط مثبت با زادآوری راناس و ارتباط منفی با زادآوری شن داشت. نتایج همبستگی بین گونه ها نیز نشان داد که اجتماعات گیاهی بلوط و راناس با یکدیگر در ارتفاع پایین، اما اجتماع گیاهی ارژن و شن با یکدیگر در ارتفاع بالا حضور داشتند. همچنین زادآوری گونه های بنه و بادامک نیز با یکدیگر انجام شده است. با توجه به نتایج می توان دریافت که عامل های محیطی، انسانی و نیز رقابت گونه ها با یکدیگر می توانند بر فراوانی زادآوری گونه های مختلف جنگلی تاثیرگذار باشند.

مقدمهمدیریت صحیح حوضه بر اساس اصول اکولوژیکی است که درک فرایند اکولوژیکی پیش نیاز اصلی برنامه ریزی منابع طبیعی است. حوضه های مجاور دریای عمان و خلیج فارس به علت وجود گنبدهای نمکی فراوان، نسبت به سایر حوزه های آبخیز کشور از شرایط ویژه ای برخوردار هستند. این رخساره های ژئومورفولوژیکی بر کیفیت آب های زیرزمینی مناطق تاثیر می گذارند و نیازمند تکنیک های مدیریتی خاصی هستند. در میان عوامل اکولوژیکی، خاک یکی از عواملی است که نقش مهم و تاثیرگذاری در پراکندگی و تراکم پوشش گیاهی دارد. همبستگی قوی و رابطه نزدیک بین پوشش گیاهی و خاک به گونه ای است که تغییر در وضعیت هر یک، تاثیر بسیار قوی بر سایر عملکردهای اکوسیستم خواهد داشت. پژوهش حاضر به منظور بررسی تغییرات جوامع گیاهی و نقش عوامل خاکی بر این جوامع در این حوضه ها، در نواحی رویشی خلیج و عمانی در شهرستان بستک هرمزگان انجام شد.مواد و روش ­هابدین منظور، پس از مشخص نمودن محدوده مورد نظر با استفاده از تصاویر ماهواره ای گوگل ارث و با کنترل زمینی، تیپ بندی انجام و سپس نمونه برداری ها در هر تیپ و بر روی سه ترانسکت 1000 متری و با پلات چهار متر مربعی با فاصله مناسب صورت گرفت. در هر پلات، درصد تاج پوشش، تراکم، ارتفاع و دو قطر عمود بر هم گیاهان غالب اندازه گیری شد. به منظور بررسی خاک در هر تیپ، تعداد نه پروفیل حفر و از دو عمق صفر تا 45 و 45 تا 90 سانتی متری نمونه برداری انجام و به آزمایشگاه منتقل شد. آنالیز آماری توسط نرم افزار SPSS و مقایسه میانگین ها به روش دانکن و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی انجام شد.نتایج و بحثنتایج مقایسه نقشه های کاربری نشان می دهد که طی دوره 20 ساله 1399-1379، تمامی کاربری ها دستخوش تغییرات شدیدی شده است. در این بازه زمانی، مراتع 18.32درصد کاهش داشته که از این میزان 9.85 درصد به اراضی شور و بایر، 0.70 درصد به مناطق دست ساز شهری و 5.95 درصد به اراضی کشاورزی تغییر یافته است. نتایج آنالیز ضریب همبستگی بیانگر آن است که پوشش گیاهی با هدایت الکتریکی و میزان سدیم در سطح پنج درصد دارای همبستگی بوده است. ارتفاع گونه های گیاهی با درصد رطوبت اشباع و درصد سیلت عمق اول و دوم مرتبط بوده و تراکم گونه های گیاهی با عامل های هدایت الکتریکی، میزان سدیم، مجموع کلسیم و منیزیم، هر سه مورد در عمق های اول و دوم در سطح یک درصد و با رویکرد مثبت و با اسیدیته خاک در هر دو عمق همبستگی نشان داد.نتیجه­ گیریشور شدن خاک و توسعه آن در حوزه های آبخیز خشک و نیمه خشک یکی از مخاطرات محیط زیست است که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. شهرستان فرامرزان بستک یکی از مناطقی است که شرایط محیطی خشک و نیمه خشک و یکی از مخاطرات محیط زیست این حوضه، شور شدن اراضی است. به طور کلی، می توان بیان کرد که منطقه فرامرزی بستک در نواحی مرتفع با گنبدهای نمکی و در نواحی پایین با رودخانه نمکی به واسطه شوره زارهای هرمزگان محدود می شود. نوع گونه های گیاهی این شوره زار با توجه به مرکز شوری متفاوت بوده و این تفاوت در نتیجه ویژگی های خاک و سازگاری متفاوت گونه ها با سطح شوری است.

این پژوهش به منظور ارزیابی و تعیین مهمترین ویژگی های خاکی موثر بر پراکنش پوشش گیاهی مراتع کوه نمک استان قم انجام شد. نمونه ‏برداری به روش تصادفی-سیستماتیک در 90 پلات در طول 6 ترانسکت صورت گرفت. اندازه پلات‏ های نمونه ‏برداری متناسب با سطح تاج ‏پوشش و تغییرات پوشش گیاهی به روش سطح حداقل، 4 متر مربع تعیین ‏شد. همچنین ابتدا و انتهای هر ترانسکت پروفیل حفر شد و از خاک در عمق 80-0 سانتی ‏متر نمونه برداری انجام شد. در آزمایشگاه خصوصیات خاک از قبیل درصد ماسه، سیلت، رس، رطوبت اشباع، میزان آهک، ماده آلی، گچ، هدایت‏ الکتریکی، اسیدیته، کلر، کربنات، پتاسیم، کلسیم و منیزیم تعیین شد. پس از جمع آوری داده ها برای تجزیه و تحلیل از روش تجزیه مولفه ‏های اصلی (PCA) و تجزیه تطابق کانونیک (CCA) استفاده شد. در نهایت نتایج حاصل از تحلیل ارتباط عوامل خاکی با پوشش گیاهی نشان داد که از بین خصوصیات خاک بافت، هدایت الکتریکی، منیزیم، کلر و سدیم مهمترین عوامل موثر در تفکیک پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه هستند.

به منظور دستیابی به توسعه پایدار و هم چنین حفاظت از اکوسیستم های طبیعی و تنوع زیستی آن ها، لازم است نقش عوامل بوم شناختی و تأثیر آن ها بر تنوع گونه های گیاهی مورد ارزیابی قرار گیرد. در این راستا، در پژوهش حاضر تأثیر عوامل بوم شناختی بر تنوع زیستی گونه های گیاهی در بوم نظام طبیعی بهارکیش قوچان در بهار سال 1393 بررسی شد. ابتدا با روی هم اندازی چهار نقشه شیب، جهت جغرافیایی، طبقات ارتفاعی و سازندهای زمین شناسی نقشه واحدهای کاری تهیه شد، سپس بر اساس ساختار، نحوه توزیع و حضور گونه های غالب، چهار تیپ همگن مشخص شده و 35 پلات در هر تیپ گیاهی به روش سیستماتیک-تصادفی مسقر گردید و پلات های با سطح نمونه دو مترمربعی (بر اساس روش تعیین حداقل سطح) جهت برآورد پوشش گیاهی به کار گرفته شد. نمونه برداری از پوشش گیاهی در کلیه پلات ها و نمونه برداری از خاک به صورت نمونه مرکب از هر واحد کاری به وسیله اوگر از عمق صفر تا 30 سانتی متری انجام شد. در هر پلات گیاهان موجود فهرست و درصد تاج پوشش ثبت و کلیه ویژگی های خاک شامل: درصد رس، سیلت، شن، ماده آلی، رطوبت اشباع، کربن آلی و میزان اسیدیته و هدایت الکتریکی و هم چنین ویژگی های توپوگرافیک از جمله: شیب، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا اندازه گیری شد. از طرفی، تغییرات تنوع در سازند های مختلف زمین شناسی نیز مشخص شد. مطالعه تنوع زیستی گونه های گیاهی با استفاده از شاخص های تنوع شانون-وینر و سیپمپسون، شاخص غنای مارگالف و شاخص یکنواختی اسمیت-ویلسون انجام شد. هم چنین به منظور تعیین مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر تغییرات تنوع گونه ای از آنالیز تجزیه به مؤلفه های اصلی و در محیط PCA استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که ارتفاع از سطح دریا بر تنوع، غنا و یکنواختی گونه های گیاهی منطقه تأثیر معنی داری داشته و در دامنه ارتفاعی میانی2200-1900 متر، شاخص های تنوع سیمپسون و شانون– وینر، غنای مارگالف و یکنواختی اسمیت-ویلسون بیش ترین مقدار را داشتند. هم چنین جهت دامنه شمالی و شیب دامنه، تنوع و غنای گونه ای را به طور معنی داری تحت تأثیر قرار داده و در شیب های تا 15 درصد، تنوع شانون-وینر و غنای گونه ای مارگالف بالاترین مقدار را داشته و شاخص یکنواختی اسمیت-ویلسون در شیب 15 تا 45 درصد، بیش ترین مقدار را داشت. نتایج حاصل از تجزیه به مؤلفه های اصلی نشان داد که با توجه به قدر مطلق ضرایب، مؤلفه اول شامل: درصد کربن آلی خاک، درصد ماده آلی و درصد رس و مؤلفه دوم شامل: هدایت الکتریکی و ارتفاع و درصد رطوبت اشباع، درصد سیلت، درصد شن و درصد شیب، بیش ترین تأثیر را بر تنوع گونه ای منطقه مورد مطالعه داشتند.

آتش به عنوان یک عامل بوم شناختی، دارای اثرات منفی یا مثبت بر اجزای تشکیل دهنده بوم سازگان ها می باشد. در این تحقیق، اثر آتش بر برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در مراتع قشلاقی بهشهر مورد ارزیابی قرار گرفت. به طوری که یک محدوده معرف آتش سوزی در اراضی مرتعی و یک محدوده در اراضی مرتعی تبدیل شده به زراعت، جهت نمونه برداری انتخاب و در کنار هر یک از آن ها، یک منطقه همگن به عنوان شاهد (بدون حریق) تعیین شد. نمونه برداری از خاک به روش سیستماتیک- تصادفی با استفاده از سه ترانسکت 100 متری که بر روی هر یک از آن ها 10 محل نمونه برداری (جمعا 30 نمونه) به صورت تصادفی تعیین گردید، انجام شد و نمونه های خاک از عمق صفر تا 15سانتی متری برداشت گردید. خصوصیات فیزیکوشیمیایی نمونه های خاک شامل چگالی ظاهری، رطوبت، بافت، پتاسیم، فسفر، نیتروژن، کربنات کلسیم معادل، کربن آلی، اسیدیته و قابلیت هدایت الکتریکی خاک در آزمایشگاه تعیین شد. در نهایت داده های به دست آمده از طریق آزمون t و با استفاده از نرم افزار SPSS v.19 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که آتش سوزی در مراتع مورد مطالعه اثر معنی داری بر کاهش رطوبت (P£ 0.01) و کربن آلی خاک (P£ 0.05) داشته ولی میزان فسفر (P≤ 0.01)، پتاسیم، قابلیت هدایت الکتریکی و اسیدیته خاک را به طور معنی داری (P≤ 0.05) افزایش داده است. در صورتی که در مراتع تبدیل شده به زراعت اختلاف معنی دار تنها در افزایش پتاسیم (P≤ 0.05) و کاهش رطوبت (P≤ 0.01) مشاهده گردید. به طور کلی نتایج نشان داد که خصوصیات شیمیایی خاک در بوم سازگان های طبیعی نسبت به مناطق دست خورده توسط انسان، واکنش مشخص و محسوس تری نسبت به آتش از خود نشان داده است. همچنین با توجه به نتایج بدست آمده، لزوم اجرای برنامه های مدیریتی نظیر کنترل شدت و مدت آتش جهت هدایت اثرات بعدی آتش ضروری به نظر می رسد.

این پژوهش با هدف مطالعه پوشش گیاهی و بررسی تاثیر عوامل فیزیوگرافی، خاک و زمین شناسی بر روی توزیع و پراکنش جوامع گیاهی منطقه مانشت در استان ایلام انجام شده است. جهت بررسی و تعیین گروه های اکولوژیک 125 قطعه نمونه مربعی شکل با مساحت 400 متر مربع به صورت تصادفی- سیستماتیک در منطقه پیاده شد و حضور، عدم حضور و درصد پوشش گونه های گیاهی برداشت گردید. همچنین به منظور تعیین فاکتورهای خاک در هر یک از واحدهای شکل زمین از دو عمق 30-0 و 90-30 سانتیمتری نمونه خاک برداشت شد و پارامترهای فیزیکی و شیمیایی خاک اندازه گیری گردید. با استفاده از آنالیز دو طرفه گونه های معرف (TWINSPAN) پوشش گیاهی منطقه طبقه بندی شد و سپس جهت بررسی روابط پوشش گیاهی با عوامل محیطی و تعیین موثرترین این عوامل از روش آنالیز مولفه های اصلی (PCA) و آنالیز تطبیقی متعارف (‍CCA) استفاده گردید. با توجه به TWINSPAN، چهار گروه اکولوژیک گیاهی تشخیص داده شد که گروه های اول و دوم، به ترتیب با 31 و 46 قطعه نمونه، با عناصر رویشی اصلی Quercus barantti، Crataegus ponticaوAcer monspessulanum آهک دوست تر از گروه های دیگر می باشند که اغلب گونه های بالشتکی هستند. با توجه به نتایج PCA، محورهای اول، دوم و سوم به ترتیب 62.83، 23.45 و 13.72 درصد از واریانس تغییرات پوشش گیاهی را توجیه می نماید. همچنین با توجه به آزمون مونت کارلو محور اول و دوم با مقدار ویژه 0.68 و 0.48، به ترتیب 28 و 19 درصد واریانس تغییرات را توجیه می کنند و ضریب همبستگی این محورها با متغیر و گونه ها 0.98 است. نتایج حاصل از PCA و CCA نشان دادند که سازند زمین شناسی، مواد آلی و آهک مهم ترین عوامل محیطی موثر در توزیع و استقرار گروه های اکولوژیک در منطقه هستند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.